In juli 2021 is er van Jan Luchtmeijer weer een nieuw boek verschenen. Het nieuwe werk schenkt aandacht aan duiven als onderwerp of bijfiguur in de kunst en met name in de westerse schilderkunst van de 3e tot de 21e eeuw.

Als geïnteresseerde in de culturele achtergrond van de duif ging hij op zoek naar een boek waarin de rol van de duif in de kunst wordt beschreven. Zo’n boek bleek niet te bestaan. Er zijn boeken geschreven die het paard, de hond of de kat in de kunst als onderwerp hebben, maar de duif, het dier dat ongetwijfeld het veelvuldigst in de westerse kunst voorkomt, is onverklaarbaar niet aan de orde gekomen. Er bestaat van Jan Luchtmeijer al het boek ‘De Duif, met kunst en vliegwerk door de tijd en ruimte’ waarin veel kunstwerken zijn opgenomen met de duif als onderwerp. Dat boek beschrijft de culturele achtergrond van de duif, maar gaat minder diep in op de functie van de duif in de schilderkunst. Dat er geen speciaal boek bestond over de rol van de duif in de kunst zeer verbazingwekkend, want duiven hebben sinds lang een belangrijke rol gespeeld in het leven van veel mensen en doen dat nog steeds.

De oud wereldkampioen boksen Mike Tyson zei zelfs: “Het eerste waar ik ooit van gehouden heb, was een duif. Ik weet niet waarom… ik vind het raar om het uit te leggen. Duiven zijn onderdeel van mijn leven.

De duif heeft ook meerdere kunstenaars geïnspireerd. Van de dichters noem ik Guido Gezelle en M. Vasalis. Van laatstsgenoemde is het gedicht “Duif” opgenomen.

Duif

Het had geonweerd, en de straat was nat.
het asfalt lag als water aan de oever
van het trottoir, waar plechtig trad
een duif en koerde als een kind, maar droever.

De hemel boven ’t park werd licht,
de bomen stonden groen, afzonderlijk,
en ieder leek een bos, zo vol, zo wonderlijk
en in zichzelf gekeerd, prevelend opgericht.

Ik liep te kijken in de korte stille straat
en zag de duif, de kleur van onweer op zijn vleugels
en poten roze als de dageraad.

Vasalis (1909-1998)

Meerdere kunstenaars hielden zich ook bezig met het fokken van duiven. Zowel Picasso, Matisse, Severini als Dali hadden duiven. De Zeeuwse dichter Hans Warren was een fervent fokker van vinkduiven. De componist Antonin Dvorák hield verschillende duivenrassen die hij tijdens zijn verblijf in Amerika erg miste en waar hij zich zorgen over maakte. Hij informeerde voortdurend naar hun welzijn in zijn correspondentie met zijn huishoudster thuis in Vysoká in Tsjechië. Hij stuurde lijsten met instructies om zijn duiven de best mogelijke zorg te geven. Een of twee keer per week bezocht hij in New York een kleine dierentuin in Central Park waar ongeveer 200 duiven werden gehouden. Dvorák componeerde zelfs een symfonisch gedicht voor orkest over duiven: ‘De wilde duif’.

De schrijver is van mening dat het de moeite waard is om de rol van de duif in de kunst vast te leggen. Tijdens zijn werkzaamheden aan dit boek bleken er zoveel kunstwerken te bestaan met de duif als onderwerp of bijfiguur, dat volstaan moest worden met het uitsluitend beschrijven van de plaats van de duif in de westerse schilderkunst. Dit alleen al kostte hem meer dan 10 jaar om te onderzoeken en vast te leggen.

De westerse schilderkunst omvat de schilderkunst van West-Europa. Tot deze kunst worden ook die kunstvormen gerekend die in andere delen van de wereld verbreid zijn en die hun wortels in West-Europa hebben.

De westerse cultuur en dus ook de westerse kunst begon met de opkomst van het christendom in de eerste eeuw van onze jaartelling. Hiervoor bestond er in Europa al een cultuur waarin prachtige kunstwerken werden gemaakt waar een duif op staat afgebeeld. Vooral de kunstwerken uit de klassieke tijd, de Griekse en Romeinse tijd, laten een hoog niveau van artistieke kennis en kunde zien. Mogelijk werd de duif zelfs al zeer vroeg eenmaal afgebeeld op een grotschildering uit het laatpaleolithicum (circa 40.000-8000 v. Chr.).

‘De duif in de westerse schilderkunst’ geeft een overzicht van de duif door de eeuwen heen als onderwerp of bijfiguur in de schilderkunst. Er is niet volstaan met een verzameling fraaie voorbeelden, de schilderijen met duiven als onderwerp worden in hun tijdgeest geplaatst.

In het eerste deel wordt beschreven op welke manier de duif model stond in de schilderkunst en wat de reden was waarom ze werd geschilderd. De manier waarop de duif werd afgebeeld kan ons iets vertellen over de schilder en over de tijd waarin de afbeelding is ontstaan. Na een kort overzicht van de anatomie van de duif volgen hoofdstukken over de rol van de duif in de christelijke, de mythologische en de wereldlijke kunst. Het deel eindigt met de beschrijving van de manier waarop de schilder de vlucht van de duif verbeeldde.

In het tweede deel wordt de lezer meegenomen door de verschillende kunstperiodes, vanaf de vroegchristelijke kunst tot en met het postmodernisme. Zo kan de lezer een indruk krijgen hoe de verschillende kunstenaars de duif in hun werken afbeeldden. In de eerste 15 eeuwen werden er vrijwel uitsluitend religieuze schilderingen met een duif vervaardigd. De duif werd hier vooral gebruikt als symbool. Het is daarbij opvallend, dat zelfs als de duif een belangrijk figuur bij de geschilderde gebeurtenis was, ze soms erg eenvoudig werd afgebeeld. Zelfs als symbool voor de Heilige Geest werd ze dikwijls slechts met een paar simpele penseelstreken geschilderd. Pas in de 16e eeuw werden er meer wereldlijke werken geschilderd met de duif en wordt de duif geleidelijk van haar religieus karakter ontdaan. Ze wordt dan minder als symbool gebruikt. In de moderne tijd werd in een enkel geval de duif geabstraheerd weergegeven.

Bij de samenstelling van dit werk werd niet naar volledigheid gestreefd, maar naar een globaal overzicht waarbij de duif door de tijd heen wordt gevolgd op zijn reis door de westerse schilderkunst.

‘De duif in de westerse schilderkunst’ is het eerste en enige boek dat dit onderwerp behandelt. Een uitgever stelt zich de vraag of er genoeg belangstelling voor zo’n uitgave zal bestaan. Een vraag naar onzekerheid. Voor de schrijver was dit de reden het werk persoonlijk te laten drukken om de grote hoeveelheid verzamelde gegevens niet verloren te laten gaan. Het verzamelen van de gegevens, de tekst, de opmaak, de beeldcorrectie en de uiteindelijke uitgave werden volledig door hemzelf verzorgd.

Het boek is gedrukt in letter-formaat en bevat 588 bladzijden met 1200 afbeeldingen, vrijwel alle in kleur.

De prijs van het boek is € 90,00 (exclusief € 7,50 verzendkosten voor Nederland).

Het werk is niet in de reguliere boekhandel te koop, maar is te bestellen bij: Uitgeverij ‘Meijerij de Witte Raaf’ via de website www.meijerijdewitteraaf.nl. Tevens zal het op enkele duivenshows worden aangeboden.

Om de financiële risico’s binnen de perken te houden, wordt het boek steeds in een kleine oplage gedrukt. Het kan daarom soms even duren met levering als een oplage uitverkocht is.

Hieronder zijn enkele pagina’s van het boek afgebeeld.